در یک جمعبندی از آنچه با ذکر کلمه "بحران" در کتاب "غرب و غرب زدگی" از آن یاد شده است، می توان گفت که تا اینجا (جلسه دوازدهم) مرحوم فردید به وجود بحران در زمینه های مختلف در روزگار کنونی توجه داده است:" وقت در بحران است، "قیام حلولی در بحران است، اسمی است که دوره جدید مظهر آن است در بحران است، حوالت تاریخی دوره جدید در بحران است، موضوعیت نفسانی در بحران است، تاریخ مغرب در بحران است، علوم انسانی در بحران است، در قارعه زدگی و مکر لیل و نهار، بحران هم هست، آزادی خواهی جدید غرب در بحران است، هرمنوتیک در بحران است." و قس علیهذاالبته در همین 12 جلسه به اینکه حوالت تاریخی روزگار کنونی چیست هم پرداخته شده، ولی هنوز بحثی معنائی و ریشه شناختی در مورد کلمه "بحران" (شاید از آنجا که همه اجمالامعنای آن را در می یابیم) مطرح نشده و همچنین از اینکه حوالت تاریخی یعنی چه و چگونه تعیین می شود و چرا دچار بحران می شود و انسان ها در این میان چه نقشی دارند و....نگارنده با جستجوی البته نه چندان کامل در سایر منابع موجود از یادداشتها و سخنان مکتوب شده استاد فقید نیز به مطالبی که مستقیما و صراحتا به موارد فوق پرداخته شده باشد برخورد نکرد. در مجموع برای کسی مثل نگارنده، از سخنان مرحوم فردید در این باب به اجمال قبل از تفصیل این حاصل می شود که روزگار کنونی را حوالتی است که ایشان آن را "غرب زدگی" نامیده و این حوالت در بحران است و نهایتا انسان "از این حیات غرب زده کنونی خواهد مرد و دوباره با ظهور مهدی موعود به حیات حقیقی انسانی زنده خواهد شد."از آنچه ذکر شد می توان نتیجه گرفت که آنچه فردید در این باب مطرح کرده یک مورد خاص از یک نظریه کلی است بدون اینکه آن نظریه کلی بطور مشخص و مفصل برای خواننده و شنونده تفص

این احتمال وجود دارد که مرحوم استاد فردید در 26 جلسه باقیمانده از سخنرانی خود به توضیح بیشتر در باب نظریه کلی خویش در مورد "بحران حوالت تاریخی" پرداخته باشد اما از آنجا که امید چندانی به انتشار متن این جلسات و یا در دسترس قرار گرفتن فایل های تصویری یا صوتی آن نیست، نگارنده در نظر دارد با استفاده از اشارات و نکاتی که از ایشان در باب موضوع مورد بحث در سایر منابع موجود می توان یافت به مطلب ادامه دهد."غرب زدگی و بحران حوالت تاریخی آن در روزگار کنونی"، اجازه بدهید در اینجا غرب زدگی را غرب زدگی مضاعف در نظر بگیریم یعنی ماجرائی که با رنسانس در اروپای غربی آغاز می شود و استاد مرحوم مدعی است که اکنون حوالت تاریخی آن در بحران است. اگر دوره قبل از غرب زدگی در همان اروپای غربی - یعنی آنچه که معمولا قرون وسطی نامیده می شود - را مسامحتا "تئوکراسی" بنامیم آیا نمی توان چنین عنوانی را مورد بحث قرار داد؟ :"تئوکراسی و بحران حوالت تاریخی آن در زمان آغاز رنسانس". آغاز قرون وسطی را معمولا قرن پنجم میلادی در نظر می گیرند. حدود دو قرن بعد با ظهور اسلام دوره تاریخی جدیدی آغاز می شود که تقریبا در همان ابتدا منجمله به جغرافیای ایران امروزی نیز گسترش می یابد. اگر این دوره را عجالتا دوره اسلامی بنامیم، آیا می توان چنین عنوانی را نیزمورد بحث قرار داد؟"دوره اسلامی در ایران و بحران حوالت تاریخی آن در زمان انقلاب مشروطه".همانطور که ذکر شد توضیحی معنائی و اتیمولوژیک از استاد در مورد کلمه بحران در دست نیست. در لغت نامه دهخدا در مود بحران مطالبی ذکرشده، منجمله احتمال داده شده اصل آن یونانی (آنندراج) و معرب باشد با معناهائی منجمله:"پس بحران تغییرحال بیمار است از حالی به حالی یا بهتر یا بدتر."،" تغییر عظیم که دف

مرحوم فردید این بیت حافظ را زبان حال در آن ایامی می دانست که برای شهادت تبریک و تسلیت می گفتند:

تا شدم حلقه بگوش در میخانه عشق

هر دم آید غمی از نو به مبارکبادم